گروه فرهنگی هنری فام

شهر گناه ( سين سيتي )

fam — Tue, 23 May 2006 21:35:44 GMT

شهر گناه ( سين سيتي )

شهر گناه آخرين شاهكار سينماي امروز آمريكا ، شامل سه اپيزود است . اپيزود اول كه داستان هارتيگان است به دو بخش تقسيم شده كه بخش اول را ابتداي فيلم و بخش پاياني را در انتهاي فيلم مشاهده مي كنيم . در حقيقت ساختار اين سه اپيزود به شكل زير است :

قسمت اول اپيزود هارتيگان

اپيزود مارو

اپيزود دووايت

قسمت انتهايي اپيزود هارتيگان

اما با اين حال در هر سه اپيزود شاهد قسمتي از اپيزود ديگر نيز هستيم كه مركز تمام آن ها همان كافه اي است كه نانسي در آن به اجراي برنامه مي پردازد و كافه مركز ثقل تمام اپيزود هاست ، چرا كه تمام شخصيت ها حداقل يكبار به آن جا مي آيند .

با تمام اين اوصاف ، فيلم با هيچكدام از اين سه اپيزود آغاز نمي شود بلكه شروع فيلم خود شاهكار كوچكي است كه به عقيده من خلاصه تمام شهر در آن جمع شده . در آغاز فيلم ما مردي را مي بينيم كه روي پشت بام ايستاده و مشروب مي خورد ، لحظه اي بعد به دختري ابراز عشق مي كند و سپس او را مي كشد ! همان گونه كه گفتم اين صحنه به عنوان افتتاحيه فيلم ، چكيده اي است از تمام شهر . شهري كه زنان آن زيباروياني هستند كه به راحتي دل مردان را مي ربايند و مردان نيز به همان راحتي كه عاشق مي شوند ، آدم مي كشند . پس از اين صحنه آغازين ، سراغ هارتيگان ( با بازي بروس ويليس ) مي رويم و او را پشت فرمان در حال روايت داستان خودش مي بينيم . بروس ويليس ، پليس شجاع و وظيفه شناسي كه به خاطر نجات جان نانسي كوچولوي يازده ساله از دست پسر فاسد يك سناتور با او درگير مي شود و مجبور مي شود هشت سال را در زندان سپري كند . قسمت اول اپيزود با مجروح و دستگير شدن هارتيگان به پايان مي رسد و قسمت دوم اپيزود ( يا در واقع پايان فيلم ) با خودكشي وي به اتمام مي رسد . مرگي براي نجات جان نانسي كوچولوي نوزده ساله . قسمت دوم حكايت مارو و انتقام عشقي او و قسمت سوم داستان دووايت است . نكته جالبي كه در هر سه اپيزود وجود دارد اين است كه هر سه شخصيت اصلي براي نجات جان يك زن ( يا مانند دووايت براي نجات يه شهر پر از زن ! ) وارد عمل مي شوند و به قول معروف اين همه بدبختي را متحمل مي شوند . اينجا زنان ، همان گونه كه در توصيف صحنه آغازين فيلم ذكر شد ، موجوداتي هستند كه به سرعت مردان را مجذوب خود مي كنند تا آنجا كه مرداني چون مارو حاضر مي شوند براي انتقام جان معشوقه شان ، چنين خونريزي وحشتناكي به راه بياندازند .

داستان در واقع در سين سيتي صرفا بهانه اي است براي خلق شخصيت هايي دوست داشتني مانند هارتيگان و مارو و فضاهايي جذاب تر . گويا رودريگوئز داستان هاي ميلر را بهانه اي قرار داده كه بتواند تا سر حد مرگ بازيگوشي كند . او چنان سرخوشانه با كاراكترها و موقعيت ها برخورد مي كند كه گاهي از ياد مي بريم در حال تماشاي فيلمي فوق العاده خشن هستيم . خشونتي كه البته نه به مانند آثار پكين پا شاعرانه است و نه به مانند آثار اسكورسيزي سبعانه . نوعي از خشونت كه سردمدارش استاد تارانتينوست . خشونتي هجوآميز كه شما را در اوج خود به خنده وا مي دارد . به ياد بياوريد صحنه اي را كه فردي در حاليكه تيري از وسط شكمش رد شده ، وسط اتاق مي ايستد و با مضحكانه ترين حالت ممكن از دوستانش مي خواهد كه كسي برايش دكتر خبر كند چرا كه به قول خودش : (( فكر كنم يه تير درست از وسطم رد شده ! )) . بد نيست حالا كه نام فرانك ميلر گفته شد اشاره اي داشته باشيم به اين نكته كه در واقع منبع اصلي فيلم سين سيتي مجموعه داستان هاي مصوري به همين نام اثر يكي از بزرگان كميك استريپ به نام فرانك ميلر است و سبك بصري اعجاب انگيز فيلم از كتاب هاي كوچك فرانك ميلر نشات گرفته است . لازم به ذكر است كه فرانك ميلر خود سر صحنه نيز حضور داشت و در تيتراژ نيز نام ميلر و رودريگوئز به طور مشترك به عنوان كارگردان آمده شايد بتوان بسياري از ويژگي هاي اين فيلم را محصول تركيب تفكر اين دو دانست . نكته جالب تر اينكه ، كوئنتين تارانتينو كه خود دوست ديرينه و يار غار (!) رودريگوئز است صحنه اي از فيلم را به طور افتخاري كارگرداني كرده. صحنه اي كه سر بريده بينيچيو دل تورو ( به نقش پليسي فاسد ) شروع به صحبت مي كند و دووايت را تا مرز جنون پيش مي برد .

ويژگي مهمي كه سه شخصيت اصلي فيلم ، يعني هارتيگان ، مارو و دووايت دارند اعتقادشان به عملي است كه انجام مي دهند . همان گونه كه ذكرش رفت هر سه به خاطر زني خود را به آب و آتش مي زنند اما در حقيقت هر سه به خاطر ايمان و اعتقاد به هدفشان است كه اين طور پيه همه چيز را به تن خويش مي مالند . مارو بعد از مرگ به وسيله صندلي الكتريكي به نوعي رستگاري مي رسد و گويي در آغوش معشوقه اش جاودانه مي شود . هارتيگان نيز خود را مي كشد تا جان نانسي كالاهان در امان بماند . هارتيگان قبل از اينكه اقدام به خودكشي كند جمله اي مي گويد كه گويا تمام اعمال او را توضيح مي دهد : (( يك پيرمرد مي ميره ، يه دختر كوچولو زنده مي مونه . معامله منصفانه ايه ))

فرهاد پدوين

چارلز ديكنز سينما

fam — Thu, 18 May 2006 08:48:18 GMT

چارلز ديكنز سينما

این مطلب اولین بار در هفته نامه صبح کارون، مورخ چهارشنبه ۱۳ اردیبهشت ۱۳۸۵ منتشر شده.

كلاه، عصا، كفش هاي گشاد، سبيل نازك و كوچك و... اين ها همه مشخصات ظاهري معروف ترين و محبوب ترين كاراكتر سينمايي تمام تاريخ سينماست. سر چارلز اسپنسر چاپلين در 16 آوريل 1889 در خانواده اي فقير به دنيا آمد. پدرش كه خواننده اي موفق در لندن بود به دليل افراط در مصرف الكل جان خود را از دست داد و مسئوليت چارلي و برادر بزرگترش سيدني، به دوش مادر افتاد. مادر نيز پس از مدتي دچار مشكلات روحي و جسمي شد و چارلي و سيدني به نوانخانه اي در لندن فرستاده شدند. به اين ترتيب چارلي تا سن ده سالگي، چنان مشقاتي را متحمل شد كه شايد بسياري از ما تا پايان عمرمان نيز با يك دهم آن هم روبرو نشويم. چارلي كار نمايش را از نمايشخانه هاي لندن با اجراي نمايش هاي كميك كوتاه آغاز كرد و سپس به گروه نمايشي فرد كارنو پيوست. چاپلين سپس به آمريكا رفت و در تعدادي فيلم كوتاه كمدي نيز ظاهر شد تا اينكه بالاخره موفق شد تعدادي فيلم كمدي در كمپاني كيستون ( به رياست مك سنت ) بسازد. قابل ذكر است، نوع منحصر بفردي از كمدي كه چاپلين با آن معروف شده، در حقيقت نشات گرفته از آثار مك سنت مي باشد و مك سنت را مي توان به نوعي پدر معنوي چاپلين و اين نوع كمدي دانست. چاپلين آرام آرام توانست فيلم هاي بلند تري بسازد و با خلق كاراكتر معروف (( ولگرد )) به محبوبيت بسياري دست يافت. در سال 1918 چاپلين فيلم دوش فنگ را در هجو جنگ جهاني اول ساخت و سپس فيلم زاير را در نقد تعصبات تند مذهبي كارگرداني كرد. چارلي چاپلين در سال 1921 موفق به ساخت يكي از معروف ترين آثارش شد. (( پسربچه )) كه يكي از شاهكارهاي فراموش نشدني اوست، در واقع حاصل تمام تجربيات تلخ او در دوران كودكي و در نوانخانه هاي لندن است. فيلمي گزنده و بسيار پراحساس كه خود چاپلين نقش معروف ولگرد را در آن ايفا كرد و هري گوگان كوچك نيز نقش پسربچه را به زيبايي تمام به اجرا درآورد. رابطه شكل گرفته بين دو كاراكتر (( ولگرد )) و (( پسربچه )) در حقيقت فراتر از رابطه پدر و فرزندي مي رود و اين دو با هم به نوعي تكامل مي رسند. گفتني است كه گوگان آن چنان با نقش درگير شده بود كه گاهي چاپلين را ياد دوران كودكي خودش مي انداخت و حتي گاهي اشك را به چشمان استاد مي آورد. فيلم بعدي چاپلين، زن پاريسي (1923)، به دليل عدم حضور چاپلين در آن به موفقيت قابل توجهي دست نيافت اما فيلم بعدي او، جويندگان طلا (1925) يكي از بهترين آثارش لقب گرفت. جويندگان طلا درباره مرداني است كه به وسوسه طلا گرفتار شده اند و با سختي فراوان و به اميد پيدا كردن طلا، راه كوهستان كلوندايك را در پيش مي گيرند. جويندگان طلا، فيلمي درباره طمع و وسوسه پول و ثروت، يكي از معروفترين صحنه هاي تاريخ سينما را نيز در خود دارد: آنجا كه هم اتاقي چارلي كه همراه او در برف گير افتاده، از شدت گرسنگي چارلي را به مانند مرغي آماده طبخ مي بيند و قصد جان چارلي را مي كند! فيلم بعدي چاپلين، سيرك (1928) تفاوت كوچكي با ساير آثار او دارد و آن پايان تلخ آنست. در سيرك چارلي برخلاف بسياري ديگر از آثارش كه همه با خوبي و خوشي به اتمام مي رسند، بدون اينكه به معشوقه اش برسد به سوي سرنوشتش مي رود. فيلم بعدي چاپلين نيز به نوبه خود يكي از شاهكارهاي چاپلين و يكي از بهترين آثار دهه 1930 به شمار مي رود: روشنايي هاي شهر (1931) ملودرام احساساتي چاپلين در نقد و تقبيح كساني است كه هنگامي كه مست مي كنند تازه خوي مهرباني شان گل مي كند (!) و شروع به بذل و بخشش و محبت مي كنند اما زماني كه به حالت عادي بازمي گردند باز همان ثروتمند هميشگي اند. فيلم بعدي چاپلين كه به عقيده نگارنده بهترين اثر او به شمار مي رود در سال 1936 ساخته شد. عصر جديد، كه اثري است در نقد جامعه مدرن و صنعتي و نقد ماشيني شدن، جانمايه و عصاره تمام تفكرات چاپلين را در خود دارد. چاپلين در عصر جديد خطر ماشيني شدن و ميكانيكي شدن را در صحنه اي به ياد ماندني گوشزد مي كند: آنجا كه چارلي كه كارش در كارخانه بستن پيچ و مهره است، بدنش ناخودآگاه اين حركت را انجام مي دهد و دستانش مي خواهند هر چيزي را مانند پيچ و مهره سفت كنند! انساني كه زندگي ماشيني او را نيز ماشيني كرده و كنترلي بر اعضاي بدنش ندارد. در سال 1940 كه نازي ها و فاشيست ها دنيا را عرصه تاخت و تاز خود مي ديدند، چاپلين فيلم ديكتاتور بزرگ را در تقبيح آنان ساخت و البته منفور آنان نيز شد. چاپلين در فيلم نقش سربازي را بازي كرد كه به اشتباه و تنها به دليل شباهت ظاهري با ديكتاتور معروف (( آدولف لينكل )) به جاي او قرار مي گيرد و اينگونه اعمال هيتلر و موسوليني را به سخره مي گيرد. چاپلين در پايان ديكتاتور بزرگ بيانيه اي را مي خواند كه به نوعي بيانيه خودش در ارتباط با نگاهش به دنيا و انسان هاست. چارلي چاپلين در حقيقت نماد وجدان بيدار انساني قرن بيستمي است كه همچون چارلز ديكنز بزرگ، فقر، بدبختي، بي عدالتي و ظلم را به چشم ديده و از آن مي نالد. چاپلين درد كشيده، كه ديگر تاب تحمل بي عدالتي را ندارد، زباني بهتر و گزنده تر از طنز پيدا نمي كند و با تيغ تيز آن به تمام ثروتمندان، ديكتاتوران و ساير كساني كه دنياي صنعتي آن ها را به خواب خرگوشي برده، زخم مي زند. تا شايد برخيزند و به دنبال نسيمي از انسانيت بروند. براي پايان اين نوشته، نه كلمه، بلكه تصويري مناسب است. تصويري كه اگر عصر جديد را ديده باشيد، كافيست آن را در ذهن مجسم كنيد: نماي پاياني عصر جديد كه ولگرد كوچك ما را نشان مي دهد كه با معشوقه اش به سوي غروب مي روند و شايد به سوي فردايي بهتر كه انتظارشان را مي كشد. سر چارلز اسپنسر چاپلين در 25 دسامبر سال 1977 براي هميشه نام خود را در رديف تمام آنان كه به نوعي براي انسانيت مبارزه مي كنند قرار داد.

فرهاد پدوين

چهارشنبه سوري

fam — Sat, 22 Apr 2006 20:38:18 GMT

چهارشنبه سوري

(( این نوشته اولین بار در هفته نامه صبح کارون، مورخ شانزدهم فروردین ۱۳۸۵ منتشر شده است.))

اگر ليست بهترين فيلم هاي سينماي ايران را در ذهن تان مرور كنيد متوجه خواهيد شد كه اكثر قريب به اتفاق آثار برجسته سينماي كشورمان متعلق به ژانري است كه آن را سينماي اجتماعي مي خوانيم . از بهترين آثار بزرگاني چون مهرجويي ، كيميايي و نادري گرفته تا فيلم هاي كارگردان هايي نسبتا تازه كار چون نفس عميق ( پرويز شهبازي ) و بوتيك ( حميد نعمت الله ) . اصغر فرهادي را نيز مي توان يكي از كارگردانان اجتماعي ساز محسوب كرد كه با سه فيلمي كه تا به حال ساخته نام خود را وارد پانتئون بزرگان سينماي كشورمان كرده . فرهادي سينما را از انجمن سينماي جوانان آغاز كرد و مجموعه تلويزيوني خوش ساختي به نام در شهر نيز در كارنامه خود دارد كه رد پاي علاقه اش به اين گونه سينمايي را مي توان از همان سريال مشاهده كرد . فرهادي سپس دو فيلم رقص در غبار و شهر زيبا را ساخت كه هر دو گرچه با استقبال منتقدين مواجه شدند اما گيشه پر رونقي نداشتند .

چهارشنبه سوري ، آخرين فيلم فرهادي و به عقيده بسياري بهترين فيلم وي تاكنون است . حكايت دختري از طبقه پايين ( روحي ) كه پا به خانه زوجي از طبقه متوسط مي گذارد و با زندگي پر تنش آنان آشنا مي شود . چهارشنبه سوري در حقيقت فيلم طبقه متوسط است . فيلمي كه طبقه متوسط جامعه معاصرمان را به نقد مي كشد و از زوال ارزش ها در آن سخن مي گويد . همان گونه كه تنگنا ( امير نادري ) محصول دهه 50 شمسي و متعلق به آن دوران است ، چهارشنبه سوري نيز محصول جامعه امروز و متعلق به همين دوران است و جالب اين كه تمام وقايع هر دو فيلم تماما در يك روز مي گذرند .

چهارشنبه سوري چنان فيلمنامه دقيق و خوبي دارد كه به جرات مي توان گفت بيشتر موفقيت فيلم محصول فيلمنامه آن است . فيلم در واقع داستاني عجيب و پيچيده ندارد و اتفاقا چهارشنبه سوري اصلا در بند روايت داستان نيست تا جايي كه به نظر مي رسد حتي تمام فيلمنامه بهانه اي است براي بيان موقعيت خانواده مرتضي و چنانكه گفته شد نقد زوال نهاد خانواده در طبقه متوسط . خانواده اي كه مرد در آن به راحتي دروغ مي گويد ، همسر خود را در خيابان به باد كتك مي گيرد و با زني ديگر رابطه پنهاني دارد . عده اي با محور قرار دادن شخصيت مرتضي ، چهارشنبه سوري را فيلمي فمينيستي و ضد مرد (!) قلمداد مي كنند در حاليكه مرتضي تنها يك روي سكه مردان فيلم است . روي ديگر آن همسر سابق سيمين است كه مجبور است فرزندش را به تنهايي بزرگ كند و چنانچه مي بينيم در پايان به آن وضع فلاكت بار در ماشينش به خواب مي رود . مژده نيز يك روي زنان فيلم است تا آنجا كه تا دو سوم اول فيلم گمان مي كنيم كه او نيز چون بسياري ديگر از شخصيت هاي زن روان پريش ، بي جهت به شوهرش مشكوك است و سيمين را زني مهربان و مستقل مي دانيم كه فقط به دليل تنها زندگي كردن از سوي همسايه ها مورد شك قرار مي گيرد . ولي در واقع مژده نه تنها دچار روان پريشي نشده بلكه تمام تصوراتي كه در مورد شوهرش داشته درست از آب در آمده . اما در مورد شخصيت روحي چه مي توان گفت . او مانند ما شاهد اتفاقات به وقوع پيوسته است و در حقيقت چشم ناظر تماشاچي است اما فيلم در دو صحنه از اين موقعيت تخطي مي كند : يكي صحنه اي كه مرتضي همسرش را در خيابان كتك مي زند و ديگري كه مهمترين اتفاق فيلم را نيز شامل مي شود ، صحنه اي است كه مرتضي در ماشينش با سيمين ديدار مي كند و ما پي به رابطه بين آن دو مي بريم . اما فيلمنامه نويس با هوشياري تمام ، روحي را در اين صحنه قرار نمي دهد تا روحي خيلي دير متوجه رابطه مرتضي و سيمين شود . رابطه اي كه او يكبار به خاطرش دروغ نيز گفته بود . آسان بودن دروغ گفتن براي روحي ، قبلا نيز يكبار به ما نشان داده شده بود : آنجا كه روحي براي آرايش به منزل سيمين رفته و هنگامي كه سيمين به صاحبخانه مي گويد اين دختر، مشتري نيست و خواهر زاده اش است و روحي نيز بلافاصله و بدون اينكه دستپاچه شود ، سيمين را خاله صدا مي زند . اينگونه فيلمنامه نويس ، شخصيت روحي را از يك تماشاگر منفعل وقايع تبديل به شخصيتي مي كند كه خود در به وقوع پيوستن وقايع دخالت دارد چرا كه اگر بر فرض مثال روحي هيچكدام از دروغ هايش را نمي گفت ، شايد داستان خط ديگري پيدا مي كرد .

سكانس پاياني فيلم نيز به عقيده من يكي از بهترين پايان بندي هاي سينماي ايران است : روحي كه از بوي عطر سيمين و فندك موزيكال او در دست مرتضي ، پي به رابطه مرتضي و سيمين برده ، قصد دارد حقيقت را به مژده بازگو كند كه با سر رسيدن مرتضي موفق نمي شود . نكته جالب در اينجا اين است كه گرچه روحي موفق نشده حقيقت را براي مژده بازگو كند اما با واكنش هايي كه مژده انجام مي دهد تماشاچي به شك مي افتد كه مژده خود تمام حقيقت را مي داند و در صحنه پاياني كه مژده را كنار بچه اش در رختخواب مي بينيم ، مي توان اينگونه حدس زد كه مژده به خاطر فرزندش پذيرفته كه خود را به نفهمي بزند. همين صحنه پاياني موقعيت اين دو خانواده را براي ما به راحتي تشريح مي كند : مژده در كنار پسرش به خواب رفته ( و در واقع خود را به خواب زده ) ، مرتضي تنهاست و سعي مي كند بخوابد ، سيمين كنار فرزندش است و همسر سابقش در ماشين خوابيده . اين چنين است كه فيلم با ايجاز تمام موقعيات اين دو خانواده را برايمان به نمايش مي گذارد . عده اي معتقدند كه بهتر بود فيلم در همين جا به پايان مي رسيد اما با اين فرض كه روحي شخصيت محور فيلم است و تنها اوست كه در پايان دچار تحول مي شود و ديدش نسبت به زندگي زناشويي عوض مي شود ، بهترين پايان براي فيلم همين است كه در فيلمنامه وجود دارد : مرتضي روحي را نزد نامزدش مي رساند و نامزد روحي حالا او را با چهره جديد مشاهده مي كند : بدون چادر و آرايش كرده . مسلما روحي نيز نامزدش را طور ديگري مي بيند . روحي حالا بزرگ شده و شايد بتوان با جرات گفت كه او حالا آماده ازدواج است .

فرهاد پدوين

تولد

fam — Sat, 01 Apr 2006 20:49:33 GMT

تولد

حتما شما هم تا به حال فیلم های عاشقانه زیادی را تماشا کرده اید . از نمونه های سخیفی چون فیلم های هندی تا شاهکارهایی فراموش نشدنی چون کازابلانکا . الگویی که در اکثر فیلم ها و حتی رمان های عاشقانه وجود دارد ، همان کهن الگوی مثلث عشقی است که از داستان هابیل و قابیل گرفته تا همین تولد ، که موضوع این بحث است ، به نوعی روایت می شود . تولد نیز یک داستان عاشقانه است . داستان یک مثللث عشقی . اما نکته ای که تولد را از دیگر آثار این چنینی سینما متمایز می کند یکی از رئوس مثلث ، یعنی شان ده ساله است . آنا ( با بازی نیکول کیدمن ) ده سال پس از مرگ همسرش شان ، تصمیم به ازدواج دوباره با جوزف دارد که ناگهان سر و کله پسرکی ده ساله پیدا می شود که خود را شان ، همسر مرده آنا ، معرفی می کند. هر چند که در ابتدا آنا نمی پذیرد که او همان همسر مرده اش باشد اما با اطلاعاتی که پسرک می دهد آنا اندک اندک قبول می کند که پسرک همان شان است تا جایی که حتی تصمیم می گیرد با شان بگریزد . تولد در حقیقت حکایت عشق است . عشقی که هیچگاه فراموش نمی شود . هر چند که در پایان آنا متوجه می شود که شان همسر مرده اش نیست ، اما همچنان شان را فراموش نخواهد کرد . شاید اگر بعدها باز هم کسی دیگر پیدا شود و خود را شان جا بزند ، آنا اختیار از کف بدهد و دوباره تصمیم به فرار بگیرد .

اما دو راس دیگر این مثلث یعنی شان و جوزف چه خصوصیاتی دارند؟ شان ( با بازی فوق العاده کامرون برایت ) پسرکی مرموز و آرام که در طول فیلم هرگز حالت سرد چهره اش را عوض نمی کند و اینگونه بسیار ترسناک می نماید . او صحبت هایش را با بی حسی و سردی تمام بیان می کند چنانکه گویی مجسمه ای در حال دیالوگ گفتن است . اما جوزف ( با بازی دنی هوستن ) نمونه کلاسیک یک عاشق حسود است . او که از طبقه بالای جامعه است حسادتی مسخره به شان ده ساله پیدا می کند و در صحنه اجرای موسیقی گویی طبقه اجتماعی اش را فراموش کرده و با خشونت تمام ، شان را مورد حمله و حتی ضرب و شتم قرار می دهد اما شان همانطور که ذکر شد هیچ واکنشی از خود نشان نمی دهد . اما نکته ای دیگر که در فیلم به ذهن خطورمی کند این است که شان واقعی همان قدر که آنا او را دوست داشته ، عاشق آنا نبوده و در حقیقت معشوقه دیگری ( کلارا ) داشته . پس شاید بتوان گفت شان جدید صرفا تخیلی از وجود شان واقعی برای آنا باشد . به این معنا که آنا شان جدید را خود خلق می کند و به خود می قبولاند که این همان همسر محبوبش است . چرا که به جز آنا هیچکس ، حتی کلیفورد دوست نزدیک شان ، تولد دوباره شان را باور نمی کنند . واضح است که دلیل باور آنا به تولد دوباره شان ، همان مفهومی است که ما آن را جاودانگی و نامیرایی عشق می خوانیم .

بی انصافی است اگر از تولد سخن بگوییم و از بازی نیکول کیدمن حرفی نزنیم . کیدمن که حالا دیگر فقط به زیبایی ظاهرش بسنده نمی کند ، ثابت کرده که یکی از غول های بازیگری سینما به شمار می آید . برای اثبات این مدعا کافی است کلوزآپ سه دقیقه ای سالن سینما را بار دیگر ببینید و ببینید که یک بازیگر چطور می تواند فقط با نگاه تمام احساس اش را به شما منتقل کند . صحنه به یاد ماندنی دیگری از بازی کیدمن ، صحنه ای است که او تمام اتفاقات به وقوع پیوسته را برای کلیفورد و همسرش تعریف می کند . هر چند که قبلا ما به عنوان تماشاگر فیلم ، تمام این حوادث را دیده ایم ، اما تعریف آن ها از زبان خود آنا لطفی دیگر دارد . لطفی که بازی نیکول کیدمن آن را تبدیل به یکی از بهترین صحنه های فیلم می کند .

فرهاد پدوین

گفتگو با سيد عباس شفيعي ، فيلمساز خوزستاني

fam — Mon, 27 Mar 2006 20:57:54 GMT

سید عباس شفیعی

بیوگرافی :

در روزهای بحرانی سال 57 در اهواز به دنیا آمد. فعالیت هنری را با گذراندن دوره عکاسی در سال 75 و همچنین دوره فیلمسازی در سال 76 آغاز نمود. سید عباس شفیعی تا بحال چندین فیلم کوتاه داستانی از جمله : سبیل ، تارباس ، هپروت ، خلیج فارس و... را ساخته و اخیرا نیز کار ساخت انیمیشنی کوتاه به نام تیرباران را به پایان رسانده. وی هم اکنون مدرس کارگردانی در انجمن سینمای جوان اهواز است.

اشاره :

سید عباس شفیعی انسان منحصر بفردی نیست. کسی است درست مانند من و تو . کسی است که در کوچه پس کوچه های اهواز رشد کرده و در محیط این شهر نفس کشیده . اهل شعار دادن نیست و در یک کلام صمیمی و صاف و صادق است. در مصاحبه ای که با وی انجام دادیم ، مهمترین نکته ای که توجهمان را جلب کرد عشق و علاقه فراوانش به سینما و فیلمسازی بود . وی هدف خود را ساخت فیلم بلند ذکر کرد و بارها نیز از علاقه خود به فیلمسازانی چون هیچکاک ، لوک بسون و جان فرانکن هایمر سخن گفت.

مصاحبه با سید عباس شفیعی :

س) به چه نوعی از سینما علاقه دارید ؟

سینمای اکشن و طنز و ادغام این دو . شخصا از طنزی بیشتر لذت می برم که دارای درون مایه باشد و هر چند صرفا لبخند کوچکی بر لبان تماشاگر بنشاند اما همان لبخند با تفکر و تامل توام باشد. منظورم از سینمای اکشن هم سینمای صرفا پر زد و خورد نیست. در حقیقت سینمای تعلیق را بیشتر می پسندم و فیلمساز محبوبم استاد هیچکاک است. اصولا فیلم هایی که لبریز از جلوه های ویژه کامپیوتر هستند را دوست ندارم چرا که اکثر این فیلم ها پای میز کامپیوتر ساخته می شوند . اما در بین همین فیلم ها هم گاه آثاری چون ماتریکس و تغییر چهره نیز یافت می شوند که هیچگاه از تماشای مکررشان خسته نمی شوم.

س) فیلم خوب به نظرتان چه فیلمی است؟

فیلم خوب به نظر من فیلمی است که در درجه اول تماشاگر را جذب کند . یعنی پس از دیدن فیلم تماشاگر راضی از صندلی اش بلند شود و به سازنده فیلم بد و بیراه نگوید . به نظر من یک فیلم خوب چند شرط اساسی دارد : اول اینکه تماشاچی هنگام تماشای فیلم سر جایش میخکوب شده و تمام حواسش را به فیلم بدهد و اینکه پس از پایان فیلم احساس سرخوردگی نکند . دیگر اینکه فیلم در اذهان ماندگار شود چرا که بعضی فیلم ها برای بار اول فیلم های خوبی هستند اما بعد از گذشت چند سال ارزششان را از دست می دهند و به قول معروف تاریخ مصرف دار هستند . مثالی که برای چنین فیلم هایی می توان زد آژانس شیشه ای ساخته ابراهیم حاتمی کیاست که گر چه همان سالی که نمایش داده شد سر و صداهای زیادی را برانگیخت ولی حالا دیگر به عنوان فیلمی تاریخ مصرف گذشته ، نگاهش می کنیم .

س) برویم سراغ سینمای کوتاه. به نظرتان فیلمسازی در سینمای کوتاه چقدر با سینمای بلند متفاوت است؟

به نظر بنده در درجه اول دو نوع فیلمساز وجود دارد : یکی فیلمساز تلویزیونی که کارش ارزشی بیشتر از صفحه تلویزیون ندارد و دیگری فیلمساز سینمایی که ارزش پرده سینما را به خوبی درک کرده . مثالی که می توانم در این زمینه بزنم فیلم آبی ساخته حمید لبخنده است که هنگامی که با یکی از دوستانم در سالن سینما به تماشایش نشستیم به نظرمان فیلم بسیار بدی آمد در حالیکه دفعه بعد که به طور اتفاقی آن را در مانیتور دیدم به نظرم چندان هم فیلم بدی نبود چرا که ارزش این فیلم در حد همان مانیتور و تلویزیون است و ولی فیلمسازی در سینمای کوتاه کمی متفاوت است . یک کارگردان در سینمای کوتاه با وجود اینکه اشخاص بسیاری با او همکاری می کنند باز هم در نهایت خیلی از کارها را خودش انجام میدهد . خیلی وقت ها کارگردان فیلم کوتاه در عین کارگردانی ، وظایف مدیر تولید ، منشی صحنه ، مدیر تدارکات و... را نیز خودش انجام می دهد که البته این سیستم ، سیستم خوبی برای کار کردن نیست ولی خیلی از کارگردان ها از جمله خود من ، به دلیل عشق فراوانشان به سینما و فیلمسازی پیه خیلی از این مشکلات را به تن خود می مالند!

س) به نظرتان مهم ترین خصوصیتی که یک کارگردان باید داشته باشد چیست؟

جواب سوال شما یک کلمه است : ((دیدگاه)) . دیدگاه مهم ترین چیزی است که یک فیلمساز و حتی کلی تر بگوییم : یک هنرمند باید داشته باشد و همین دیدگاه است که فرق بین دو کارگردان را با هم مشخص می کند . خیلی از فیلمسازان کوتاه و حتی بلندمان مهمترین هدفشان از فیلمسازی ، جشنواره و کسب جایزه است . ممکن است بعضی از این فیلمسازان تک و توک کارهای خوبی هم انجام دهند اما کارشان تداوم نخواهد داشت . کسی که دیدگاه خودش را مشخص کرده باشد در حقیقت تکلیفش با خودش مشخص است . خود من بعد از ساختن فیلم سبیل بود که توانستم راهم را پیدا کنم . بعد از ساختن این فیلم هدفم را که ساختن فیلم بلند است پیدا کردم . با تمام احترامی که برای سینمای کوتاه قائلم ، فیلم کوتاه برای من محملی است برای کسب تجربه تا روزی بتوانم فیلم بلند بسازم .

س) فیلمنامه فیلم هایتان کار خودتان است؟

فیلمنامه فیلم هایم را خودم می نویسم اما شخصا این کار را دوست ندارم چرا که هنگام نوشتن فیلمنامه مدام فکرم به کارگردانی مشغول می شود و به عبارت دیگر طوری فیلمنامه ام را می نویسم که خودم بتوانم آن را کارگردانی کنم . اصولا کار من به این نحو است که چند صحنه ای را که در ذهن دارم مبنا قرار داده و بر اساس آن داستانی نوشته و به فیلمنامه تبدیل می کنم . مثلا در فیلم هپروتصحنه ای که شخصیت اصلی سه تا می شود را مبنا قرار دادم . جالب است بدانید که چند سالی است در دفتری صحنه هایی را که دوست دارم روزی از آن ها استفاده کنم را یادداشت کرده و هنگام ساخت فیلم به آن ها مرجعه می کنم . همین صحنه ها و نماها محرک من برای ساخت فیلم هستند.

مصاحبه از :اشکان جوشن پوش ، مرتضی سورانی ، فرهاد پدوين

نوروز مبارک

fam — Mon, 20 Mar 2006 21:00:18 GMT

نمی دانم شما هم احساس پیش از سال تحویل مرا داشته اید یا نه ؟ دو سه ساعت قبل از تحویل سال که می شود انگار دلمان از تمام کهنگی ها می گیرد . انگار دلمان یک چیز تازه و نو می خواهد . انگار واقعا ظرفیت یک سال تمام شده . انگار یک سال ، بیشتر از این ارزشش را ندارد . آن وقت است که دلمان سال تحویل می خواهد . دلمان نو شدن می خواهد . سال کهنه با همه خوب و بدش تمام شده . خدا کند امسال سال خوبی داشته باشیم . گروه فام نوروز باستانی و سال جدید را به همه شما نوطلبان و نو دوستان (!) تبریک می گوید

روز هشتم

fam — Sat, 11 Mar 2006 19:05:18 GMT

روز هشتم ( ژاكو وان دورمل )

مي گويند در عالم هنر آثاري ماندگار مي شوند كه با مسائل ازلي ابدي بشر سر و كار دارند . مسائلي كه هيچگاه كهنه نمي شوند و هميشه براي انسان تازگي دارند . با اين گفته مي توانيم روز هشتم را يكي از همين آثار بدانيم . مهم نيست كه هنوز ده سال بيشتر از ساخت اين اثر نگذشته ، مهم اينست كه روز هشتم قابليت ماندگاري را دارد چرا كه درباره يك موضوع بسيار مهم بحث مي كند : روز هشتم درباره جوهره و معناي زندگي صحبت مي كند . حتما تا به حال بسيار شنيده ايد كه فلان فيلم چنان غناي تصويري والايي دارد كه شعر سينمايي خوانده مي شود . خيلي راحت مي توان روز هشتم را نيز شعري سينمايي ناميد . شعري كه شاعر آن ( وان دورمل ) از تمام عناصر و جزييات اثرش به مثابه كلمات استفاده كرده و تك تك نماهايش به مانند ابيات يك قطعه شعر است . روز هشتم با بيان داستان آفرينش از زبان ژرژ آغاز مي شود . ژرژ جملاتي را كه گويا از كتاب مقدس برگزيده شده اند را بيان مي كند و بعد نظر خودش را نيز در ادامه مي گويد . براي مثال ژرژ مي گويد : ((... و روز اول آفتاب را آفريد)) و سپس مي افزايد : ((خورشيد چشم آدم رو مي سوزونه)) و ژرژ اين چنين داستان آفرينش را از زبان خودش نقل مي كند و البته بهترين معرفي را نيز از شخصيت خود به ما به عنوان تماشاگر ارائه مي دهد . سپس به سراغ هري مي رويم كه مي توان او را نقطه مقابل ژرژ دانست . انساني به شدت خشك و رسمي كه حتي خنديدن را وسيله اي مي داند كه با آن نظر مشتري را جلب كرد! آدمي كه به معني واقعي كلمه بيشتر يك ماشين است تا يك انسان . آشنايي ژرژ و هري با يك تصادف شروع مي شود . هري در حال رانندگي كمي چشمانش را مي بندد كه ناگهان با سگ ژرژ تصادف مي كند و اينگونه نطفه آشنايي آن دو بسته مي شود . ژرژ به منزل هري مي آيد و رابطه دوستانه آن دو شكل مي گيرد . رابطه اي كه باعث مي شود هري نيز مانند ژرژ مفهوم واقعي زندگي را درك كند و آن چيزي نيست جز لذت بردن از لحظه لحظه زندگي . به ياد بياوريد صحنه اي را كه ژرژ و هري يك دقيقه در چمنزاري دراز مي كشند و به صداي طبيعت گوش مي دهند سپس هنگامي كه يك دقيقه سپري مي شود هر دو بر اين عقيده اند كه يك دقيقه عالي داشته اند . گويي هر دو در حال درك مفهوم (( دم را غنيمت شمار )) و (( لحظه را درياب )) هستند . در حقيقت به جرات مي توان گفت روز هشتم بيشتر از اينكه متاثر از تفكر غربي باشد متعلق به شرق است و حتي اجازه مي خواهم آن را بيشتر متعلق به ايران بدانم . در فيلم صحنه اي وجود دارد كه ژرژ بر روي سطح آب استخر راه مي رود و هري متعجب نگاهش مي كند اما بعد هري متوجه مي شود كه سطح استخر قبلا پوشيده شده . حتما تا به حال بارها از حكايات عبور عرفاي ايراني از روي آب بسيار شنيده ايد و شايد اين تمهيدي است براي آنكه تفكر سطحي نگرانه به عرفان مردود شمرده شود.

وان دورمل در روز هشتم آگاهانه از افتادن در ورطه ابتذال و احساساتي گرايي سطحي مي پرهيزد و هر جا اين احتمال مي رود كه به اين وادي بيفتد سريع لحن عوض مي كند و اجازه نمي دهد تا فيلم تبديل به اثري سطحي و پيش پا افتاده گردد. و در آخر اينكه نوشتن و گفتن از آثاري چون روز هشتم بسيار سخت و در عين حال بسيار شيرين است . سخت به اين دليل كه ما نيز چون هري چنان به روزمرگي افتاده ايم كه از خود زندگي غافل شديم و شيرين به اين علت كه مي بينيم اطراف خود ما نيز كساني چون ژرژ زندگي مي كنند كه شايد كمي با ما فرق داشته باشند ، اما حداقل زيباتر از ما مي زيند .

فرهاد پدوين

دیالوگ های به یاد ماندنی

fam — Wed, 22 Feb 2006 20:50:18 GMT

دیالوگ های به یاد ماندنی

چقدر از ارزش دیالوگ در سینما آگاهی دارید؟ اگر نگاهی به فیلم های برتر تاریخ سینما بیاندازید حتما در خواهید یافت که دقت زیادی برای دیالوگ نویسی شان صرف شده . حال اینکه چه دیالوگی را دیالوگ خوب می گوییم و دیالوگ خوب چه خصوصیاتی دارد بحثی است مفصل و مجالی دیگر می طلبد . اما اگر شما هم کمی حافظه سینمایی تان را مرور کنید ، احتمالا تعدادی دیالوگ به یاد ماندنی خواهید یافت که همچون جملات قصار در ذهنتان ثبت شده اند . این ها هم تعدادی از دیالوگ های محبوب من هستند به اضافه توضیح کوچکی درباره هر کدام از آنها :

پدرخوانده :

مایکل به کی : (( لوکا براتسی تفنگ رو طرف پیشونی اش گرفت و پدرم بهش گفت یا امضات پای این برگه است ... یا مغزت ))

هر کس که برای بار اول پدرخوانده را می بیند با شنیدن این دیالوگ همان حسی را پیدا میکند که کی بعد از شنیدن آن از مایکل پیدا کرد! مایکل هنگام گفتن این دیالوگ در چشمان کی خیره شده و کی آشکارا از شنیدن آن شوکه شده است . دیالوگ با فشردگی تمام ، شخصیت دون کورلئونه را فقط در عرض چند ثانیه به ما معرفی می کند.

بعضی ها داغشو دوست دارن :

جری به آزگود : (( تو انگار حالیت نیست؟ ... من یه مردم))

آزگود : (( مرد؟ خب هیچکس کامل نیست!))

جری ( جک لمون ) و جو ( تونی کرتیس ) دو نوازنده فقیر که ناخواسته شاهد قتلی بوده اند مجبور می شوند برای فرار از دست گنگسترها با سر و شکل زنانه وارد گروهی موسیقی تماما دخترانه ، شوند . از قضا جو عاشق یکی از دختران گروه شده و پیرمردی پولدار نیز عاشق جری می شود. در صحنه پایانی که هر چهار نفر در حال فرار می باشند جری رو به آزگود می کند و می گوید که من یک مردم. و آزگود با بی تفاوتی پاسخ می دهد : (( مرد؟ خب هیچس کامل نیست)) و به این ترتیب یکی از بامزه ترین دیالوگ های پایانی تاریخ سینما توسط بیلی وایلدر بزرگ شکل می گیرد. فیلمنامه هایی که استاد همراه با همکارش ، ای ال دایموند نوشته سرشار از چنین دیالوگ های نابی هستند که فقط ذهن خلاق این زوج توانایی نوشتن شان را دارند. نکته جالب تر اینجاست که همین دیالوگ پایانی روی سنگ قبر استاد نیز حک شده : (( هیچکس کامل نیست )) و چه آسان خیلی ها فقط با یک دیالوگ جاودانه می شوند.

پالپ فیکشن

جولز به وینسنت : (( خدا می تونه کوکاکولا رو پپسی کنه... کلید ماشین منو پیدا کنه ))

پالپ فیکشن حالا دیگر یکی از آثار بزرگ سینمای پست مدرن قلمداد می شود که به معنای واقعی کلمه انقلابی در فیلمنامه نویسی بود. چنانکه سید فیلد نیز تاریخچه فیلمنامه نویسی را به اعتباری به قبل و بعد از پالپ فیکشن تقسیم می کند. برای کسانی که توانایی درک دیالوگ های انگلیسی را دارند و یا برای آنان که پالپ فیکشن را با زیر نویس فارسی دیده اند ، آنقدر دیالوگ دوست داشتنی وجود دارد که انتخاب یکی از آنان واقعا سخت باشد. شخصا دیالوگ های فصل پایانی را که بین جولز و وینسنت و سپس جولز و پامپکین رد و بدل می شوند را می پرستم! جولز اینجا از معجزه به وقوع پیوسته تاثیر گرفته اما وینسنت آن را تنها یک حادثه می داند و فکر میکند که حادثه ای که بوقوع پیوست چندان هم اهمیتی نداشته. جولز از بزرگی خدا برای وینسنت حرف می زند و می گوید : (( خدا می تونه کوکاکولا رو بکنه پپسی... کلید ماشین منو پیدا کنه)) و اینگونه جولز بزرگی خدا را با زبان خودش توضیح می دهد. نکند شما هم دارید به شعر معروف موسی و شبان فکر می کنید؟!

کازابلانکا :

لویی رنو به ریک : (( این میتونه سرآغاز یه دوستی خوب باشه ))

سروان رنو بعد از اینکه به سرهنگ آلمانی که مانع سفر ویکتور لازلو و الزا میشود ، شلیک می کند همراه با ریک به دوردست میروند و رنو این دیالوگ را به زبان میاورد.

واقعیت این است که کازابلانکا از ابتدا اصلا قرار نبود اینگونه تمام شود. گویا قرار بوده در صحنه پایانی ریک و سروان رنو در کشتی نشان داده شوند که به متفقین پیوسته اند. اما قبل از اینکه این صحنه فیلمبرداری شود ، فیلم به صورت آزمایشی نمایش داده شد و بدلیل استقبال فراوانی که از آن شد دیگر هیچگاه صحنه پایانی فیلمبرداری نشد. و باید گفت که چه خوب شد که صحنه پایانی هرگز فیلمبرداری نشد ، چرا که لطف این دیالوگ زیبا را از بین میبرد.

پاتن

پاتن فیلمی جنگی است که بر خلاف خیلی از فیلم های جنگی که بر مبنای صحنه های عظیم ساخته می شوند فیلم شخصیت است. ژنرال پاتن شخصیتی نیست که بتوان به راحتی او را توصیف کرد . ژنرالی سخت گیر و عجیب و غریب و در عین حال رمانتیک و احساساتی . او را می توان حتی فیلسوفی احمق نامید. ژنرالی که عاشق جنگ است و احساسش را به جنگ اینگونه بیان می دارد : (( شما به این جنگ آمده اید چون برایش تعلیم دیده اید . اما من آمده ام چون عاشقش هستم!)) با این دیالوگ فکر نمی کنم دیگر نیازی به توضیح بیشتر باشد. پاتن نمونه یک ژنرال جنگ طلب آمریکایی است.

سلطان کمدی

روپرت پاپکین ، نمونه ای از انسان های سطحی جامعه آمریکاست که عاشق شهرت است. او حتی برای اینکار یک ستاره تلویزیونی به نام جری را می رباید تا در قبال آن بتواند فقط برای یک شب روی صفحه تلویزیون ظاهر شود و البته بعد از آزادی از زندان ، از خود جری نیز مشهورتر می شود! اما دلیلی که روپرت برای اینکارش میاورد در دیالوگ ماندگارش بیان می شود : (( یک شب سلطان بودن بهتر از هزار شب حسرت خوردن است ))

شهر گناه

هارتیگان : (( یه پیرمرد می میره ، یه دختر کوچولو زنده می مونه . معامله منصفانه ایه ))

شهر گناه ، آخرین شاهکار سینمای امروز آمریکا ، اساسا بر پایه روایت اول شخص پیش می رود. اپیزود مربوط به هارتیگان با بازی بروس ویلیس به دو قسمت تبدیل شده که این دیالوگ در هر دو قسمت گفته می شود. دفعه اول هنگامی که هارتیگان برای نجات جان نانسی کوچولوی یازده ساله با دوست پلیسش روبرو می شود و مجروح می شود و دفعه دوم باز هم برای نجات جان نانسی که حالا نوزده ساله شده . شاید اگر این دیالوگ وجود نداشت نمی توانستیم درک کنیم که چرا هارتیگان در انتهای فیلم به آن طریق خودکشی کرد. نوعی از مرگ که بیشتر به هاراگیری شباهت دارد.

فرهاد پدوین

نقد فیلم و ارتباط مخاطب با آن

fam — Fri, 17 Feb 2006 21:01:18 GMT

نقد فیلم و ارتباط مخاطب با آن

شاید برای بسیاری چنین پرسش هایی مطرح شود که اصلا اهمیت نقد فیلم در چیست. آیا واقعا منتقدین دردی از سینما دوا می کنند و اصلا ضرورت نقد فیلم چیست؟ برای پاسخ بهتر به این سول راه آسانی وجود دارد . نقد فیلم اهمیت دارد ، چرا که هنوز تقاضا برای آن وجود دارد. نقد فیلم مهم است ، چرا که هنوز بسیاری خواهان آن هستند و تقاضا برای آن بالاست. حال کار نقد فیلم چیست؟ آیا نقد فیلم را می توان پلی میان اثر و مخاطب آن دانست؟ به بیان ساده تر ، آیا درست است که اگر مخاطب فیلمی را به تمام و کمال درک نکند با مراجعه به نقد ها ، درکش را از فیلم فزونی بخشد؟ شاید نتوان گفت که این نظریه کاملا درست است اما برای خیلی از ما پیش آمده که پس از تماشای فیلمی و عدم درک درست آن ، با مراجعه به چند نقد کمی بیشتر به فیلم تسلط پیدا می کنیم . آیا این کار به نوعی در اختیار گذاشتن خودمان در دستان منتقد نیست؟ تا حدودی چرا . اما اگر واقعا نقد بتواند دیدگاهمان را نسبت به فیلمی ، نه اینکه کاملا تغییر دهد ، بلکه صرفا بازتر کند ، پس چه ایرادی دارد که از نقد برای درک بهتر فیلم استفاده کرد. اما نکته ای را در این میان نباید نادیده گرفت : معنای واقعی هر اثر هنری ، برآیند دو عنصر اساسی است. یکی خود اثر و دیگری نحوه خوانش مخاطب از اثر و چنانکه به تعداد مردم دنیا ، سلیقه های مختلف وجود دارد ، پس نحوه خوانش هر فرد از هر اثر هنری ( در اینجا فیلم ) با دیگری متفاوت است . نحوه خوانش هر مخاطب به عوامل چندی بستگی دارد. همچون : جایگاه و موقعیت اجتماعی مخاطب ، درک مخاطب و ارتباط او با سایر آثار یک هنرمند و حتی درک و ارتباط مخاطب با سایر آثار هنری ، سطح علمی و دانش هنری مخاطب و... که هر کدام باعث خوانش های متفاوتی از اثر خواهند شد . حال وظیفه منتقد در این میان چیست؟ آیا او وظیفه دارد که نظر خود را با توجه به نوع خوانش خودش از اثر به مخاطب تحمیل کند؟ بهتر است که بگوییم منتقد نقد خود را می نویسد و نظر خود را با توجه با سطح دانش سینمایی خود ابراز می دارد و مخاطب که خود فیلم را دیده و نقد را نیز خوانده به قضاوت می نشیند . ممکن است با بخش هایی از آن موافق باشد و حتی با بخش هایی به کلی مخالف . چنین مخاطبی دیگر مخاطبی منفعل نیست ، بلکه مخاطبی است پویا که خود به خوانش در اثر می پردازد. چنین مخاطبی را می توان به نوعی یک منتقد خواند.

فرهاد پدوین

در دفاع از نوشته!

fam — Sat, 11 Feb 2006 21:17:18 GMT

نوشته قبلی ام با عنوان (( چگونه روشنفکر شویم )) که مطلبی صرفا طنزآمیز بود ، واکنش های چندی را در پی داشت که می توانید تعدادی از آن ها را در کامنت های همان نوشته بخوانید. ابتدا از همه دوستانی که به تازه کاری چون من لطف می کنند و مطالبم را این چنین با دقت مورد نقد قرار می دهند تشکر می کنم و از اینکه وبلاگمان چنین خواننده های فرهیخته ای پیدا کرده بر خود می بالیم. قصدم از این نوشته صرفا پاسخ به تعدادی از سئوالاتی است که نوشته قبلی برانگیخته و ابدا قصد توهین به شخصی را ندارم. همانطور که ذکر شد مطلب (( چگونه روشنفکر شویم )) مطلبی طنزآمیز بود که اولین دلیلم برای نگارش آن سنجیدن قریحه طنز خودم بود. اما از آنجا که در پس هر طنز و لطیفه ای حرفی جدی نیز وجود دارد کمی درباره مطلبم توضیح خواهم داد. چند تن از دوستان ذکر کرده بودند که اگر من خودم به ظاهر بی توجهم پس چرا چنین مطلبی را نوشتم. اولا اینکه بنده در کجای آن مطلب گفتم که به ظاهر بی توجهم و در ثانی به نظر من بی توجهی به ظاهر افه و ادایی بیش نیست . آن مطلب هم در هجو کسانی بود که روشنفکری را در همین بی توجهی به ظاهر می بینند که همین بی توجهی به ظاهر در آن ها خود نوعی ظاهر سازی بیش از حد است ! و اما در تعریف واژه روشنفکری ارجاعتان می دهم به ویژه نامه ای که روزنامه همشهری مورخه دوازده بهمن همین امسال در قالب ضمیمه خردنامه منتشر کرد و در آن به تعریف و تبیین روشنفکری پرداخت . در مقاله ای در همان نشریه مذکور با عنوان (( روشنفکر کیست ؟)) به قلم وحید ولی زاده روشنفکری چنین تعریف شده : (( در تمام فرهنگ های مختلف در دنیا سه روش اصلی برای تعریف مفهوم روشنفکر وجود دارد . از طریق تحصیلات آموزشی ، حرفه و نیز نقش اجتماعی که بر اساس باورها و نگرش های شخص وجود دارد )) . اما تعریف بنده از روشنفکری کمی ساده تر است. روشنفکر به نظر من کسی است که حوادث و اتفاقات جامعه پیرامونش را می بیند و نسبت به آن ها حساس است. روشنفکر کسی است که انسان های اجتماعش را به خوبی می شناسد و همچنین تحولات جامعه اش برایش اهمیت دارد و نسبت به آنها واکنش نشان می دهد . روشنفکر کسی است که کتابی که می خواند ، فیلمی که تماشا می کند و موسیقی ای که گوش می کند با عامه مردم متفاوت است. روشنفکر کسی است که به جای گوش دادن به آخرین آلبوم رضا صادقی گوشش را با آثار کلاسیک و حتی مدرن غربی عادت داده. روشنفکر کسی است که برخلاف خیلی از عامه مردم که به جرات می توان گفت شاید در طول سال هرگز کتابی نخوانند ، اوقات فراغتش را با مطالعه می گذراند. این ها تعاریف ساده من از روشنفکری است. روشنفکری به عقیده من نه به دانشجوی هنر بستگی دارد و نه مثلا به روزنامه نگار بودن .

نکته ای کوچک : دوست عزیزم سیامک در کامنتی که بر مطلب چگونه روشنفکر شویم گذاشته بودند فرموده بودن که فیلم هشت و نیم فللینی نه فیلمی روشنفکر پسند بلکه یکی از آثار شاخص سینمای جهان است! در توضیح باید عرض کنم که هشت و نیم فللینی فیلمی است از سینمای هنری اروپا که اتفاقا با نام سینمای روشنفکری نیز خوانده می شود و یکی از بهترین آثار این نوع سینمایی که البته نه می توان آن را مکتب خاصی دانست و نه ژانر خاصی.

فرهاد پدوین